«Βιομηχανία» απευθείας αναθέσεων στους δήμους της Θεσπρωτίας

Μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία του Υπουργείο Εσωτερικών, μέσα από τον Κόμβο Παρακολούθησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι απευθείας αναθέσεις δεν αποτελούν απλώς ένα εργαλείο, αλλά έχουν εξελιχθεί σε κυρίαρχη –αν όχι αποκλειστική– πρακτική λειτουργίας για πολλούς δήμους, με τη Θεσπρωτία να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της προβληματικής εικόνας.

Στην περιοχή, τα ποσοστά προκαλούν εύλογη ανησυχία. Ο Δήμος Σουλίου καταγράφει ποσοστό απευθείας αναθέσεων που αγγίζει το 98,56%, οι Δήμοι Φιλιατών και Ηγουμενίτσας κινούνται στο 91,80% και 90,37% αντίστοιχα, ενώ ακόμη και σε μικρότερες παρεμβάσεις η ίδια μέθοδος φαίνεται να αποτελεί τη «λύση» πρώτης επιλογής. Με απλά λόγια, σχεδόν κάθε έργο, προμήθεια ή υπηρεσία περνά από τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, αφήνοντας στο περιθώριο τον ανοιχτό ανταγωνισμό.

Η εικόνα αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί συγκυριακή. Αντίθετα, αποτυπώνει μια παγιωμένη διοικητική κουλτούρα που μετατρέπει μια κατ’ εξαίρεση διαδικασία σε κανόνα. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα: οι απευθείας αναθέσεις θεσπίστηκαν για περιπτώσεις ταχύτητας και έκτακτης ανάγκης – όχι για να αποτελούν τον βασικό μηχανισμό διαχείρισης δημόσιου χρήματος.

Στην πράξη, η εκτεταμένη χρήση τους δημιουργεί ένα θολό τοπίο. Ο περιορισμός του ανταγωνισμού, η απουσία ουσιαστικής διαβούλευσης και η επαναλαμβανόμενη επιλογή της ίδιας διαδικασίας γεννούν σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια, αλλά και για το αν επιτυγχάνεται τελικά η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των πόρων.

Ιδιαίτερα στη Θεσπρωτία, όπου τα μεγέθη των δήμων είναι μικρότερα και οι ανάγκες συγκεκριμένες, θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη ευελιξία και σχεδιασμό. Αντί γι’ αυτό, καταγράφεται μια σχεδόν μηχανική προσφυγή στις απευθείας αναθέσεις, ακόμη και σε περιπτώσεις που θα μπορούσαν να προκηρυχθούν διαγωνιστικές διαδικασίες, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό και –ενδεχομένως– μειώνοντας το κόστος.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν συνδυαστεί με τα συνολικά οικονομικά δεδομένα της αυτοδιοίκησης στην Ήπειρο. Με ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις που αγγίζουν τα 8 εκατομμύρια ευρώ, η επιλογή της εύκολης λύσης δεν μπορεί να περνά απαρατήρητη. Αντίθετα, ενισχύει την αίσθηση ότι η διαχείριση δεν γίνεται με όρους στρατηγικής, αλλά με όρους διεκπεραίωσης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η εικόνα αυτή δεν είναι παντού ίδια. Ο Δήμος Πρέβεζας, για παράδειγμα, εμφανίζει ποσοστό μόλις 42,66%, αποδεικνύοντας ότι υπάρχουν εναλλακτικές και ότι η συστηματική προσφυγή σε πιο ανοιχτές διαδικασίες δεν είναι αδύνατη.

Το κρίσιμο ερώτημα, πλέον, δεν είναι αν οι απευθείας αναθέσεις είναι νόμιμες – είναι. Το ερώτημα είναι αν η σχεδόν καθολική χρήση τους συνάδει με τις αρχές της χρηστής διοίκησης. Και σε αυτό το ερώτημα, τα στοιχεία δίνουν μια μάλλον απογοητευτική απάντηση.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ειδικά σε περιοχές όπως η Θεσπρωτία, καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει με διαφάνεια, σχεδιασμό και λογοδοσία. Όταν όμως η εξαίρεση γίνεται κανόνας, τότε το πρόβλημα δεν είναι διαδικαστικό – είναι βαθιά πολιτικό και θεσμικό.