14 ναοί και 17 προσκυνητάρια σε μικρό χωριό της Θεσπρωτίας

Του π. Ηλία Μάκου

Όσο και αν φαίνεται παράξενο, σίγουρα είναι θαυμαστό, 14 εκκλησίες και 17 εικονίσματα έχει μικρό χωριό στη Θεσπρωτία. Πρόκειται για τις Πέντε Εκκλησιές (παλαιά Οσδίνα) Παραμυθιάς, όπου υπάρχει το Βυζαντινό Πάρκο μ’ ένα σύμπλεγμα παλαιών ναών, ωστόσο, παρά την ανάδειξή του παλαιότερα, τώρα παραμένει εγκαταλελειμμένο.

Θα μπορούσε με τις κατάλληλες ενέργειες και παρεμβάσεις να αποτελέσει χώρο θρησκευτικού, και όχι μόνο, τουρισμού και να προσελκύει επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχουν γίνει ενέργειες προς την κατεύθυνση αυτή. 

Η ύπαρξη τόσων ναών και τόσων εικονισμάτων αναδεικνύει τη θρησκευτικότητα όσων κατοίκησαν κατά καιρούς στον τόπο και την ακμή της περιοχής κατά τα βυζαντινά χρόνια.

Ο πολύ δραστήριος για τον τόπο του, έστω και εξ αποστάσεως, συνταξιούχος εκπαιδευτικός Παναγιώτης Γεωργίου από τις Πέντε Εκκλησιές, ιεροψάλτης επί χρόνια στη χορωδία του μητροπολιτικού ναού Αθηνών, που ασχολείται με την ανάδειξη της ιστορίας, της λαογραφίας και της πίστης στο χωριό του, κατέγραψε τους ναούς και τα εικονίσματα.

Οι πέντε εκκλησίες, που έδωσαν το όνομα στο χωριό: Κοίμηση της Θεοτόκου (1610), Ταξιαρχών (1577), Αγίου Δημητρίου, Αγίου Αθανασίου, Προφήτου Ηλιού (1858).

Άλλοι ναοί στην Παλιοχώρα:  Άγιος Ιωάννης, Άγιος Νικόλαος, Άγιος Γεώργιος, Άγιο Κωνσταντίνος. Και εντός του χωριού: Άγιος Νικόλαος (1888) και Άγιος Ιωάννης (1986). 

Ακόμη στη Μίχλα το μοναστήρι της Παναγίας (αφιερωμένο στο Γενέθλιον της Θεοτόκου). Σύμφωνα με μαρτυρίες στο χώρο του μοναστηριού της Μίχλας μέχρι το 1960 υπήρχε η Αγία Τράπεζα και τα μωσαϊκά του ναού των Αγίων Κων/νου και Ελένης.

Επίσης υπήρχε και η εκκλησία του αγίου Νικολάου στο δρόμο προς το τοπωνύμιο “Τσοκάτες”. Τώρα είναι μόνον τα ερείπια.

Τα εικονίσματα στην Παλαιοχώρα: Του Αγίου Ιωάννου στο Κάστρο που έχτισε η Μαργαρίτα Ζώη-Μπάτση.  Του Αγίου Γεωργίου, πίσω από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Της Παναγίας στη “Γούρα του Ποστόλη”. Της Αγίας Άννας (Αγιοσάννας) που έχτισε ο Χρήστος Ζώης (Κιτσιο-Κολιός). Του Αγίου Νικολάου, πάνω από το νεκροταφείο που έχτισε ο Ευάγγελος Νικολάου (Βαγγελη-Τσίλης). Των αγίων Κων/νου και Ελένης στη “ράχη του Δημήτρη Μπάτση (Μητρο-Μπάτση)”, την οποία τότε την έλεγαν «ράχη του Κονόμου», που έχτισε ο Βορειοηπειρώτης δάσκαλος Γεώργιος Έξαρχος (υπηρέτησε στην Οσδίνα  από το 1948 μέχρι το 1950). Της Παναγίας στο Αμπέλι του Μέρου. Του Αγίου Γεωργίου στην “Μπριάλοβα”. Του Αγίου Νικολάου στον Αϊ-Νικόλα. Του Αγ. Κων/νου και Ελένης στου “Κουτσοχήτου”. Του  Αγίου Σπυρίδωνα στα “Σπυροπηγάδια” που το έχτισε ο Ιωάννης Θεοδώρου (Γιαννη-Λάμπρος). Της Αγίας Βαρβάρας στα “Σιάδια”. Της Αγίας Κυριακής στου “Μαλουκά” της Μίχλας που το έχτισε  η Ευανθία Λάμπρου (Θωμα-Σιώζου), γιατί, σύμφωνα με τον κ. Παναγιώτη Γεωργίου,  την ώρα που έβγαζε νερό απ’ το πηγάδι της έπεσε μέσα το μικρό παιδί της. Αυτή, αφού φώναξε για να την ακούσουν οι χωριανοί, βούτηξε κι αυτή μέσα, για να μην πνιγεί το μικρό. Τελικά οι χωριανοί την έβγαλαν ζωντανή κι αυτή και το παιδί της. Επειδή ήταν Κυριακή, έκανε το εικόνισμα της Αγίας Κυριακής. Του Αγίου Ελευθερίου στα “Αχούρια” που έχτισε στο χωράφι του ο Λευτέρης Κεφαλάς, εκεί που στις 23 Αυγούστου 1944 οι Γερμανοί έκαψαν ζωντανούς οκτώ Οσδιανιάτες. Της Αγίας Παρασκευής στον δρόμο για την Πλακωτή, κοντά  στον “Ροϊδολάκκο” που έχτισαν Οσδινιάτες  το 1960, όταν γινόταν η διάνοιξη του δρόμου, γιατί εκεί γλύτωσαν πέντε άτομα από ένα βράχο που έπεσε μόλις έφυγαν οι εργάτες. Του Αγίου Βασιλείου  κοντά στον “Ροϊδολάκκο” που έχτισε ο Βασίλης Βαγγ. Μητσέλος, γιατί όταν πήγαινε στο χωριό έπεσε ένας βράχος σε απόσταση λίγων μέτρων από το αυτοκίνητό του και ευτυχώς αυτός δεν έπαθε τίποτα. Της Αγίας Τριάδας στη ράχη στον “Κούτουλο” που έχτισε ο Περικλής Γ. Γεωργίου. Στο εικόνισμα αυτό, σύμφωνα με τον δάσκαλο κ. Παμααγιώτη Γεωργίου,  το 1952 η πρεσβυτέρα Ευανθία Δούγια, σύζυγος του παπα-Γιάννη Δούγια, γυρίζοντας από τη Μίχλα που θέριζαν το σιτάρι, γέννησε το δεύτερο παιδί της. 

Οι ναοί και τα προσκυνητάρια είναι αποδείξεις πίστης διαχρονικά. Η πίστη είναι μια κίνηση απελευθέρωσης. Η αγάπη, μέσα από την πίστη, είναι ένα βήμα προς τα έξω, μια πρόκληση ελευθερίας.

Η πίστη είναι ένα ανάχωμα για να μην εκδιωχθεί ο Χριστός τελείως από τη ζωή μας. Για να μην γίνουν απρόσωπες οι κοινωνίες. Για να μην καταντήσουν ακοινώνητες οι σχέσεις μας. Για να έχουν πνεύμα Θεού οι εσωτερικές ανησυχίες μας.

Αν θέλουμε ο κόσμος μας να έχει Θεό, να έχει ανθρωπιά, να έχει καλλιέργεια, ώστε να μην πλανάται γύρω μας το πνεύμα του κακού, αλλά το πνεύμα του καλού, χρειάζεται η πίστη, όχι στους παπάδες φυσικά, αλλά στον Χριστό και στα ευαγγελικά μηνύματα.

Αλλά για να υπάρξει αληθινή πίστη στον καθένα μας, πρέπει να προηγηθεί μια αυτοεξέταση. Αφού γνωρίσουμε τον εαυτό μας και καθορίσουμε τις προσωπικές μας επιδιώξεις, θα μπορέσουμε να γνωρίσουμε τους συνανθρώπους μας, τις ανάγκες των καιρών και το πραγματικό νόημα της ύπαρξής μας.