Διπλωματία χωρίς σεβασμό: τι αποκάλυψε η επίσκεψη Ράμα στην Αθήνα

Του Αντώνη Μπέζα

Από τις αντιφατικές δηλώσεις για την ΑΟΖ μέχρι τους συμβολισμούς στο Μέγαρο Μαξίμου, η παρουσία του Αλβανού πρωθυπουργού ανέδειξε τα όρια της ελληνοαλβανικής προσέγγισης και τα ελλείμματα θεσμικού σεβασμού απέναντι στην Ελλάδα.

Η πρόσφατη παρουσία του Έντι Ράμα στην Αθήνα, με αφορμή τη συμμετοχή του στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, δεν αποτέλεσε απλώς μία ακόμη διπλωματική επίσκεψη. Αντιθέτως, ανέδειξε με σαφήνεια ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αντίληψη που έχει η αλβανική ηγεσία για τη φύση των ελληνοαλβανικών σχέσεων και –κυρίως– τα όρια του σεβασμού προς την Ελλάδα.

Ο Αλβανός πρωθυπουργός επιχειρεί συστηματικά να επαναπροσδιορίσει την ατζέντα των διμερών σχέσεων με όρους που εξυπηρετούν πρωτίστως την εσωτερική του πολιτική και λιγότερο την ουσιαστική επίλυση των εκκρεμοτήτων. Είτε πρόκειται για τις δηλώσεις περί οριοθέτησης ΑΟΖ –τις οποίες η Αθήνα αναγκάστηκε να διαψεύσει– είτε για την επιλεκτική «συγγνώμη» που συνοδεύεται από επαναλαμβανόμενες προκλήσεις, είτε για τη γνωστή φράση «ό,τι έγινε, έγινε», η στάση Ράμα αποτυπώνει μια λογική επικοινωνιακής διαχείρισης και όχι ειλικρινούς διπλωματίας.

Ωστόσο, το πιο προβληματικό στοιχείο της επίσκεψης δεν ήταν οι δηλώσεις, αλλά η εικόνα. Η εμφάνιση του κ. Ράμα στο Μέγαρο Μαξίμου, με τρόπο που αποκλίνει από τους στοιχειώδεις κανόνες διπλωματικής ευπρέπειας, δεν μπορεί να εκληφθεί ως απλή ιδιορρυθμία προσωπικού στυλ. Στην πολιτική –και ιδιαίτερα στη διπλωματία– οι συμβολισμοί έχουν βαρύνουσα σημασία. Και όταν ένας πρωθυπουργός άλλης χώρας επιλέγει να εμφανιστεί σε έναν από τους κορυφαίους θεσμικούς χώρους της ελληνικής δημοκρατίας με τρόπο που υποβαθμίζει την περίσταση, τότε το μήνυμα είναι σαφές: δεν πρόκειται απλώς για υποτίμηση του θεσμικού βάρους του συνομιλητή του, αλλά για μια στάση που αντανακλά ευρύτερη έλλειψη σεβασμού προς το ίδιο το ελληνικό κράτος και τους θεσμούς του, και τελικά την ίδια την Ελλάδα ως πολιτική οντότητα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι Έντι Ράμα, πριν λίγο καιρό αμφισβήτησε ακόμη και την ιστορική συνέχεια των Ελλήνων, υποστηρίζοντας σκωπτικά ότι οι σύγχρονοι Έλληνες δεν είναι απόγονοι του Πλάτωνα. Μια τέτοια τοποθέτηση δεν μπορεί να εκληφθεί ως αθώο χιούμορ ή προσωπική άποψη. Όταν ο δημόσιος λόγος ενός ηγέτη αγγίζει τέτοια ζητήματα με ειρωνικό τόνο, τότε δεν πλήττεται μόνο το επίπεδο του διαλόγου, αλλά υπονομεύεται και το αναγκαίο υπόβαθρο αμοιβαίου σεβασμού πάνω στο οποίο οφείλουν να οικοδομούνται οι διμερείς σχέσεις.

Η στάση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Η πολιτική Ράμα απέναντι στην ελληνική εθνική μειονότητα στην Αλβανία παραμένει προβληματική και συχνά αντιφατική. Από τη μία πλευρά, διατυπώνονται δημόσια μηνύματα φιλίας και συνεργασίας· από την άλλη, στην πράξη παρατηρούνται ενέργειες που εντείνουν την ανασφάλεια, ιδίως σε ζητήματα περιουσιακών δικαιωμάτων και τοπικής αυτοδιοίκησης αλλά και στο θέμα των Τσάμηδων. Το πρόσφατο παρελθόν έχει δείξει ότι οι «γέφυρες» που επιχειρεί να χτίσει επικοινωνιακά ο Ράμα συχνά συνοδεύονται από πολιτικές που τις υπονομεύουν στην πράξη.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιδιώκει την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων –όπως η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών – μέσω διεθνούς δικαιοδοσίας, ενώ παραμένει προσηλωμένη στο ευρωπαϊκό πλαίσιο που οφείλει να διέπει την ενταξιακή πορεία της Αλβανίας. Όμως, η επανάληψη παρόμοιων περιστατικών εγείρει ένα εύλογο ερώτημα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί να γίνεται ανεκτή μια πολιτική που επενδύει στην ασάφεια και στους συμβολισμούς χαμηλής έντασης;

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από τη σαφήνεια. Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις δεν μπορούν να οικοδομηθούν πάνω σε επικοινωνιακές κινήσεις ή προσωπικές επιδείξεις. Απαιτούν συνέπεια, θεσμικό σεβασμό και –πάνω απ’ όλα– ειλικρίνεια. Όταν αυτά απουσιάζουν, ακόμη και μια επίσκεψη υψηλού επιπέδου καταλήγει να λειτουργεί όχι ως βήμα λύσης αλλά ως υπενθύμιση των προβλημάτων.