Μουσουλμάνοι «Τσιάμηδες»*

Γράφει ο Σωτήρης Λ. Δημητρίου

Ένα τετελεσμένο «θέμα» δυστυχώς πρέπει συνεχώς να απαντάται. Ένα «αγκάθι» σε σχέσεις γειτόνων, από κάποιους ακραίους και δυστυχώς αμετανόητους απογόνους εγκληματιών πολέμου, βάσει αποφάσεων στρατοδικείων. Διότι δεν θέλουν κάποτε να μάθουν ότι, ιστορία δεν είναι αυτό που νομίζουμε, ούτε αυτό που θα θέλαμε, αλλά τα γεγονότα.  

Σ’ ένα υπόμνημα που απηύθυναν στον Πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου της Ελλάδος την 18-2-1926 (υπ’ αριθ. πρωτ. 2874/2), οι «Τσιάμηδες» έγραψαν χαρακτηριστικά:

«Είμεθα …Αλβανοί την φωνήν και το γένος, μουσουλμάνοι το θρήσκευμα, αλλά πολίται Έλληνες από του ευτυχούς γεγονότος του 1912-13».

Το ελληνικό κράτος τότε, στους διαχρονικά υποτακτικούς και συμμάχους των Τούρκων, έδωσε μια μεγάλη ευκαιρία! 

Μετά την απελευθέρωση του 1912-13 οι μουσουλμανοτσιάμηδες, οι απόγονοι των παλαιών εξωμοτών, που τόσα δεινά είχαν σωρεύσει στην Ελλάδα, έζησαν ως Έλληνες πολίτες, χάρη στην Ελληνική μεγαλοψυχία. Ζούσαν και υπηρετούσαν στον Ελληνικό στρατό, διατήρησαν περιουσίες και προνόμια που είχαν από Τουρκοκρατίας, παραβλέποντας το ελληνικό κράτος με ποιον τρόπο παλαιότερα είχαν γίνει ιδιοκτήτες γης οι πρόγονοί τους. Ευνοήθηκαν  λοιπόν σκανδαλωδώς οι Τσιάμηδες, είχαν απόλυτη ελευθερία και προστασία. Ο μουσουλμανικός κλήρος μισθοδοτείτο από το Ελληνικό Δημόσιο. Είχαν δικά τους σχολεία, όπου οι δάσκαλοι αμειβόταν από την Ελλάδα, η οποία ανελάμβανε και όλα εν γένει τα έξοδα της παιδείας, δίδασκαν τη αλβανική γλώσσα.
            Στους μουσουλμανοτσιάμηδες η Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος χορηγούσε καλλιεργητικά δάνεια, παρά την δικαιολογημένη δυσφορία των Ελλήνων συμπολιτών τους, που έβλεπαν το Ελληνικό Κράτος να ευνοεί τους θρασείς, μισέλληνες, και αχάριστους μουσουλμανοτσιάμηδες, εγκατεστημένους στα παραθαλάσσια, εύφορα, πεδινά εδάφη, αντίθετα με τους Έλληνες, οι οποίοι συνεπεία των διωγμών από Τούρκους και Τσιάμηδες, αναγκάστηκαν να ζουν κυρίως σε άγονα μέρη της Θεσπρωτίας, όπου κυριολεκτικά φυτοζωούσαν. 

Το 1940 «επέλεξαν» ότι είναι Αλβανοί, σύμμαχοι των Ιταλών και Γερμανών (1940-44). Πολέμησαν ως δωσίλογοι στο πλευρό των τότε ισχυρών και εγκλημάτησαν εναντίον του ντόπιου χριστιανικού πληθυσμού. Έφυγαν φοβούμενοι αντίποινα και τιμωρίες επί εσχάτη προδοσία και σαν εγκληματίες πολέμου, τους αφαιρέθηκε η ελληνική υπηκοότητα.

Κάτοικοι Θεσπρωτίας: 61.329. Χριστιανοί: 44.668, μουσουλμάνοι: 16.661 (27%).

Μία ομολογία του μουσουλμανοτσιάμη Νουχή Λατίφ στις 4-6-1946 από το Τρικόρυφο (Σπάταρη) Φιλιατών: 

«Εμείς οι Μωαμεθανοί, δεν είχαμε κανένα παράπονο κατά της Ελληνικής διοικήσεως. Ώστε δεν μπορώ να καταλάβω, γιατί με την αξονική κατοχή όλοι οι Μωαμεθανοί όχι μόνον έγιναν όργανα των Ιταλών και Γερμανών, αλλά ακόμη περισσότερο, με φόνους και άλλες εγκληματικές πράξεις, εκδήλωσαν την πρόθεση τους να εξαλείψουν το Ελληνικό στοιχείο από την περιφέρεια της Θεσπρωτίας».

Τα τάγματα αυτά των Τσιάμηδων εισέβαλαν στην Σαγιάδα και τους Φιλιάτες (Θεσπρωτία).
Επιδόθηκαν στο προσφιλές σπορ τους, το πλιάτσικο, λεηλατώντας και διαρπάζοντας τα σπίτια και τα καταστήματα των Ελλήνων κατοίκων.
Διέπραξαν παντοειδή εγκλήματα κατά των άλλων Θεσπρωτών, βασανίζοντας και σκοτώνοντας.

Τσάμηδες δωσίλογοι, ανιχνευτές του φασιστικού στρατού του Μουσολίνι.

 Φωτογραφία του αυστριακού Βίλιμπαλντ Κολέγκερ.

Η μη προσάρτηση της Θεσπρωτίας στην Αλβανία συνετέλεσε στην επίσπευση της εφαρμογής του σχεδίου εξοντώσεως του Ελληνικού στοιχείου από τους «Τσιάμηδες» υπό την αρχηγία των αδερφών Νουρή και Μαζάρ Ντίνο με την καθοδήγηση των Ιταλών. Τον Ιούλιο του 1942 συγκροτήθηκε για τη συστηματοποίηση του έργου της εξολοθρεύσεως η διαβόητη «ΞΙΛΙΑ», τρομοκρατική οργάνωση. τα αρχικά της οποίας σημαίνουν στην αλβανική: «Αλβανικόν Σύστημα Πολιτικής Διοικήσεως». Ηγετικά μέλη της ήταν Τσάμηδες, ευρισκόμενοι τώρα στην κομμουνιστική Αλβανία του τοποτηρητή της Μόσχας, Ενβέρ Χότζα, επιφορτισμένοι με την οργάνωση ειδικών μονάδων Τσιάμηδων, που κατά διαταγή της Κόμινφορμ σχεδιάζεται να εισβάλουν στην Ελλάδα, μαζί με τον ΕΛΑΣ.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ «ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ (K.S.I.L.I.A.) ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ»
1. Δολοφονηθέντες υπό Τσιάμηδων μόνων ή εν συνεργασία με τα στρατεύματα κατοχής : 632
2. Εξαφανισθέντες και απαχθέντες ως όμηροι : 428
3. Βιασμοί γυναικών και κορασίδων : 209
4. Απαγωγαί : 31
5. Πυρποληθείσαι οικίαι : 2.332
6. Λεηλατηθέντα ολοσχερώς χωρία : 53
7. Διαρπαγέντα ζώα :
(α) Αιγοπρόβατα : 37.556
(β) Βοοειδή : 9.285
(γ) Ιπποειδή : 4.185
(δ) Πουλερικά (ένα μέρος) : 30.000
(ε) Κυψέλαι : 742

Ως το καλοκαίρι του 1943, τα ένοπλα σώματα των Τσιάμηδων ενισχύθηκαν και αποτέλεσαν μία σημαντική συμμαχική δύναμη των Ναζί. Τα γεγονότα που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στις εξελίξεις:

Η καταστροφή του Φαναρίου τον Ιούλιο του ‘43, και η εκτέλεση των 49 πρόκριτων της Παραμυθιάς τον Σεπτέμβρη του ‘43. Τα ονόματα για τις συλλήψεις τα έδωσαν οι Τσιάμηδες, λέγεται ότι τα έδωσε ο ίδιος ο Μαζάρ Ντίνο, που ήταν αρχηγός ένοπλης ομάδας «Τσιάμηδων», οι οποίοι  δραστηριοποιούνταν στην περιοχή, με τις γνωστές σε όλους σκοπιμότητες.

Τα παραπάνω έγιναν με πρωτοβουλία της γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης. Όμως στην επιδρομή που έγινε του Φαναρίου, συμμετείχαν οι μουσουλμανοτσιάμηδες ως συμμαχική δύναμη των Ναζί και προέβησαν σε μεγάλης κλίμακας αντεκδικήσεις (αρπαγή περιουσιών, βιασμοί γυναικών, δολοφονίες). Η εκτέλεση των 49 έγινε στο πλαίσιο γερμανικών αντιποίνων για το φόνο 6 Γερμανών στρατιωτών από αντάρτες στην περιοχή Σκάλα της Παραμυθιάς.

Στις 26 Ιουνίου του ‘43, τμήματα της Χ Μεραρχίας του ΕΔΕΣ επιτέθηκαν και κατέλαβαν την Παραμυθιά κάμπτοντας την αδύναμη αντίσταση της Τσάμικης πολιτοφυλακής.

Καλοκαίρι 1944,  την 27η Ιουνίου 1944 ομάδες του ΕΔΕΣ καταλαμβάνουν την  Παραμυθιά και την 29η Ιουνίου ανακαταλαμβάνουν την Πάργα και ελήφθησαν μέτρα τιμωρίας των Μουσουλμάνων, που είχαν διαπράξει φόνους και εμπρησμούς. 43 καταδικάστηκαν από το στρατοδικείο σε θάνατο και εκτελέστηκαν, ενώ 600 περίπου γυναικόπαιδα Τσιάμηδων βρήκαν προστασία, διατροφή και περίθαλψη σε χώρο συγκέντρωσης στην Παραμυθιά, προστατευόμενα από τους αντάρτες του Ζέρβα, από την λαϊκή οργή.

Κομβικό σημείο η μάχη της Μενίνας (17/18-8-1944), όπου η συμμαχία Γερμανών και «Τσιάμηδων» ηττήθηκε κατά κράτος από τις ελληνικές αντιστασιακές δυνάμεις.

Τον Σεπτέμβριο του 1944, οι μουσουλμανοτσιάμηδες φοβούμενοι εκδίκησης και ότι θα λογοδοτούσαν στην Ελληνική Δικαιοσύνη, για την γενικότερη εγκληματική και αντεθνική δράση τους, μαζί με τους υποχωρούντες Γερμανούς που έχασαν τον πόλεμο, αποχωρούν για την Αλβανία οικειοθελώς περί τους 17.000-18.000. Μεγάλος αριθμός Τσιάμηδων μεταφέρθηκε στην Αλβανία με Γερμανικά μεταφορικά μέσα, σύμφωνα με αναφορά Αμερικανού αξιωματικού. Εκεί το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα τους εγκατέστησε στην πεδιάδα της Μουζακιάς και τους διατήρησε ως Έλληνες υπηκόους με την ελπίδα τυχόν επιστροφής τους στην Ελλάδα ή επανάκτησης των περιουσιακών τους στοιχείων, τα οποία είχαν δεσμευθεί στο μεταξύ από το ελληνικό κράτος.

Tο Ειδικό Δικαστήριο Δωσίλογων Ιωαννίνων παρουσία εκπροσώπου της Κοινωνίας των Εθνών (Ο.Η.Ε.), με την υπ’ αριθμόν 344/23-4-45 απόφαση, του Ειδικού Δικαστηρίου δωσίλογων Ιωαννίνων καταδίκασε ερήμην εις θάνατον 1.930 μουσουλμανοτσιάμηδες ως εγκληματίες πολέμου. Οι περιουσίες τους δημεύτηκαν με το ΒΔ (Βασιλικό Διάταγμα) 2185/1952 και τον Νόμο 2781/1954. Εκποιήθηκαν ή διανεμήθηκαν σε όλους, όσους έπεσαν θύματα της θηριωδίας των μουσουλμάνων της «Τσιαμουριάς». Με την υπ’ αριθμόν ΑΠ50862/1947 απόφαση του Υπουργείου Στρατιωτικών, οι μουσουλμανοτσιάμηδες στερήθηκαν την ελληνική ιθαγένεια.  

Η Αλβανία δεν εξέδωσε κανέναν από τους καταδικασμένους ερήμην σε θάνατο ή σε φυλάκιση. 

            Το παρόν κείμενο αποτελεί μόνο σύντομη, ιστορική ενημέρωση. 

«Τσαμουριά», καθαρά γεωγραφικός προσδιορισμός και όχι εθνολογικός. Τα όρια της συμπτωματικά, δεν διαφέρουν πολύ από εκείνα της αρχαίας Θεσπρωτίας.

 Να σημειώσουμε τέλος ότι στο μέγιστο ποσοστό τους οι λεγόμενοι εν συντομία: «Τσιάμηδες», έφταναν μόλις στο 27% του πληθυσμού.

«Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του, είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει».

 ~George Santayana~

Πηγές:

Έγγραφα της εποχής, βιβλία:  Γ. Γκορέζης,  Α. Γκόντοβος, Σ. Αθανασάκος  (Α. Μπέζας «Τσάμηδες»), αρχεία-ντοκουμέντα, διασταυρωμένες αφηγήσεις – μαρτυρίες προγόνων, στοιχεία «επίσημης κρατικής έκθεσης».