Οι χείμαρροι-φονιάδες και το μοντέλο της Ηπείρου

Το νερό έχει μνήμη. Και όπως λένε οι επιστήμονες αποθηκεύει πληροφορίες εκατοντάδων ετών, όπως κάνει ένας υπερυπολογιστής. Ποτάμια, χείμαρροι, ρέματα δεν ξεχνούν τη διαδρομή τους ακόμη κι εάν, στην πορεία των χρόνων, αυτή ανακόπηκε από διάφορες αιτίες – μπαζώματα, μεγάλα έργα, διευθετήσεις.

«Θυμούνται» μάλιστα με… μαθηματική ακρίβεια τα σημεία όπου συνήθως εκτονώνονται, όταν υπερχειλίζουν. Το καταδεικνύει άλλωστε και το γεγονός ότι τις μεγαλύτερες καταστροφικές πλημμύρες προκαλούν τα συνήθη ύποπτα υδάτινα ρεύματα.

Στη χώρα μας υπάρχουν περί τα 1.000 χειμαρρικά ρεύματα, τα οποία διαφέρουν ως προς την επικινδυνότητά τους, δηλαδή ως προς την πρόκληση των λεγόμενων αιφνίδιων πλημμυρών (Flash Floods). Σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, συνολικά την περίοδο 2001-2017 καταγράφηκαν 288 αιφνίδιες πλημμύρες, ενώ μόνο τα έτη 2022 και 2023 σημειώθηκαν περί τις 80.

«Παρατηρούμε ότι ενώ βρέχει περίπου με την ίδια ένταση και διάρκεια σε μια ευρύτερη περιοχή, είναι ένας ή δύο από τους χείμαρρους της περιοχής που θα δημιουργήσουν επικίνδυνη κατάσταση. Και τις περισσότερες φορές είναι αυτός που πριν 10, 20 ή 50 χρόνια είχε «ξαναχτυπήσει».

Σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας τους αποκαλούν «χειμάρρους φονιάδες»» αναφέρει μιλώντας στο «Βήμα» ο καθηγητής Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ) και διευθυντής του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Διαχείρισης Ανθρωπογενών και Φυσικών Καταστροφών «ASSIST» κ. Δημήτρης Εμμανουλούδης.

Το «μοντέλο» της Ηπείρου

Το ζητούμενο για την επιστημονική κοινότητα είναι να διακρίνει τους πιο επικίνδυνους και να υποδείξει στη Διοίκηση τους τρόπους ανάσχεσης της καταστροφικής τους μανίας προκειμένου να σωθούν ζωές και περιουσίες. Η προσπάθεια της ομάδας «ASSIST» ξεκίνησε με έρευνα «αναγνώρισης» των επικίνδυνων χειμαρρικών ρευμάτων της χώρας μας, αρχής γενομένης από τη Δυτική Ελλάδα έπειτα από ανάθεση επίλυσης του προβλήματος από την Περιφέρεια Ηπείρου.

Δημιούργησε ένα Μητρώο Επικινδυνότητας Χειμάρρων της περιοχής βάσει 16 παραγόντων που προσδιορίζουν το δυναμικό ενός ρέματος, άρα και την καταστροφική του δυνατότητα (π.χ. κλίση και σχήμα λεκάνης, πέτρωμα, κλίση κοίτης κ.λπ.), αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και ανάλογα με τα μεγέθη τους προσδίδουν στον κάθε χείμαρρο έναν Δείκτη Επικινδυνότητας. Ακολούθησε επαλήθευση της ορθότητας της ιεράρχησής τους ως προς τον πλημμυρικό κίνδυνο με δύο μεθόδους.

Κατ’ αρχάς, με βάση την ιστορική καταγραφή πλημμυρικών συμβάντων της Περιφέρειας Ηπείρου, βρέθηκε ότι σε βάθος 60 χρόνων οι χείμαρροι που προσδιορίστηκαν ως επικίνδυνοι είχαν ζημιογόνο δράση και στο παρελθόν. Στη συνέχεια με χρήση σύγχρονων «έξυπνων» εργαλείων πληροφορικής ΑΙ (τεχνητής νοημοσύνης), έγινε εκ νέου κατάταξη των χειμάρρων χρησιμοποιώντας αλγορίθμους μηχανικής μάθησης και επαληθεύτηκε η επικινδυνότητά τους.

«Κάθε χειμαρρικό ρεύμα έχει τη δική του πλημμυρική συμπεριφορά, η οποία δεν είναι απολύτως ταυτόσημη με κανένα άλλο. Η εξατομικευμένη προσέγγιση αντιμετώπισης καθενός ρεύματος ξεχωριστά με τη βοήθεια των AI συστημάτων περιορίζεται σημαντικά, ενώ ταυτόχρονα εξειδικεύεται και απλοποιείται η προσπάθεια αντιμετώπισης του πλημμυρικού κινδύνου» επισημαίνει ο κ. Εμμανουλούδης.

Διαβάστε περισσότερα εδώ

Πηγή ΤΟ ΒΗΜΑ