EUROSTAT: Ένας στους τέσσερις Ηπειρώτες σε κίνδυνο φτώχειας

Η Ήπειρος εμφανίζει την τρίτη χαμηλότερη επίδοση στον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού μεταξύ των 13 ελληνικών περιφερειών. Ωστόσο, ένας στους τέσσερις κατοίκους της εξακολουθεί να αντιμετωπίζει οικονομική ή κοινωνική ευαλωτότητα, ενώ η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει σημαντική.

Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, που δημοσιοποιήθηκαν με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας, στις 17 Οκτωβρίου, αποτυπώνουν μια σύνθετη πραγματικότητα για την Ήπειρο.

Ο δείκτης κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (AROPE)διαμορφώνεται στην περιοχή στο 25,3%, έναντι 27,5% στο σύνολο της Ελλάδας και 20,9% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ήπειρος βρίσκεται, επομένως, 2,2 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον εθνικό μέσο όρο, αλλά 4,4 μονάδες πάνω από τον ευρωπαϊκό.

Η σχετικά ευνοϊκή θέση της στον ελληνικό χάρτη δεν αναιρεί το γεγονός ότι ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού της βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Τρίτη καλύτερη στην Ελλάδα, αλλά μακριά από την Ευρώπη

Ανάμεσα στις 13 ελληνικές περιφέρειες, μόνο η Κρήτη, με ποσοστό 18,2%, και η Αττική, με 23,6%, καταγράφουν χαμηλότερο δείκτη από την Ήπειρο.

Στον αντίποδα, η Πελοπόννησος εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό, με 38,1%, και ακολουθούν τα Ιόνια Νησιά με 35,7%, η Κεντρική Μακεδονία με 33% και η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη με 31,6%.

Η Κρήτη είναι η μοναδική ελληνική περιφέρεια με ποσοστό χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η εικόνα αποκαλύπτει σημαντικές περιφερειακές ανισότητες στο εσωτερικό της χώρας. Η διαφορά ανάμεσα στην Πελοπόννησο και την Κρήτη φτάνει τις 19,9 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ η Ήπειρος βρίσκεται ανάμεσα στις περιοχές με τη μικρότερη σχετική έκθεση στον κίνδυνο.

Ανησυχητική επιδείνωση σε σχέση με το 2024

Πέρα από τη θέση της στην πανελλαδική κατάταξη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεταβολή του δείκτη μέσα σε έναν χρόνο.

Σύμφωνα με τα συγκριτικά περιφερειακά δεδομένα, ο δείκτης AROPE στην Ήπειρο αυξήθηκε από 19,6% το 2024 σε 25,3% το 2025.

Πρόκειται για άνοδο 5,7 ποσοστιαίων μονάδων, η οποία μεταβάλλει ουσιαστικά την εικόνα της περιοχής, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί να βρίσκεται σε καλύτερη θέση από τις περισσότερες ελληνικές περιφέρειες.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η σχετική κατάταξη δεν αρκεί για να περιγράψει την πραγματική κατάσταση. Μια περιφέρεια μπορεί να εμφανίζεται συγκριτικά καλύτερη από άλλες και ταυτόχρονα να καταγράφει σημαντική επιδείνωση των κοινωνικών της δεικτών.

Το οικονομικό παράδοξο της Ηπείρου

Η εικόνα αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον όταν συσχετιστεί με την οικονομική παραγωγή της περιοχής.

Η Ήπειρος συγκαταλέγεται στις ελληνικές περιφέρειες με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, με την αναλογία της οικονομικής παραγωγής της προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να παραμένει ιδιαίτερα χαμηλή.

Παρά τη χαμηλή παραγωγική της επίδοση, εμφανίζει μικρότερο ποσοστό κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σε σύγκριση με αρκετές οικονομικά ισχυρότερες περιφέρειες της χώρας.

Η απόκλιση αυτή μπορεί να συνδέεται με χαρακτηριστικά της τοπικής κοινωνίας και οικονομίας, όπως η ιδιοκατοίκηση, η στήριξη μεταξύ μελών της οικογένειας, οι συντάξεις και τα σχετικά σταθερά εισοδήματα από τον δημόσιο τομέα.

Πρόκειται, ωστόσο, για πιθανές ερμηνείες που απαιτούν πρόσθετη τεκμηρίωση. Ο συγκεκριμένος δείκτης της Eurostat δεν προσδιορίζει από μόνος του τις αιτίες της διαφοροποίησης.

Επιπλέον, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και ο δείκτης AROPE μετρούν διαφορετικά μεγέθη. Το πρώτο αποτυπώνει την οικονομική παραγωγή μιας περιοχής, ενώ ο δεύτερος συνδέεται με τις συνθήκες διαβίωσης και την κοινωνική ευαλωτότητα των κατοίκων.

Τι σημαίνει πραγματικά ο κίνδυνος φτώχειας

Ο δείκτης AROPE δεν ταυτίζεται με την εισοδηματική φτώχεια.

Συνυπολογίζει τρεις διαφορετικές καταστάσεις: εισόδημα κάτω από το 60% του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου εισοδήματος, σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση ή διαβίωση σε νοικοκυριό με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας.

Αρκεί ένας άνθρωπος να εμπίπτει σε μία από τις τρεις κατηγορίες για να συμπεριληφθεί στον δείκτη.

Αυτό σημαίνει ότι το 25,3% δεν αντιστοιχεί αποκλειστικά σε κατοίκους που βρίσκονται κάτω από το εισοδηματικό όριο της φτώχειας. Περιλαμβάνει και ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις στην καθημερινότητά τους ή ζουν σε νοικοκυριά με περιορισμένη πρόσβαση στην απασχόληση.

Η κοινωνική προστασία και τα όριά της

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο αφορά την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών μεταβιβάσεων στην Ελλάδα.

Οι ευρωπαϊκές αξιολογήσεις καταγράφουν ότι τα κοινωνικά επιδόματα, εξαιρουμένων των συντάξεων, περιορίζουν τον κίνδυνο εισοδηματικής φτώχειας σε αισθητά μικρότερο βαθμό στην Ελλάδα σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει τα όρια της κοινωνικής προστασίας, ιδιαίτερα για νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες στέγασης, ενέργειας και βασικών αγαθών.

Για την Ήπειρο, τα δεδομένα θέτουν ένα ευρύτερο ζήτημα: κατά πόσο η σχετικά καλύτερη θέση της έναντι άλλων ελληνικών περιφερειών αντανακλά μια σταθερή κοινωνική ανθεκτικότητα ή συγκαλύπτει οικονομικές δυσκολίες που δεν αποτυπώνονται πλήρως σε έναν συνολικό δείκτη.

Η αύξηση του AROPE μέσα σε έναν χρόνο καθιστά το ερώτημα ακόμη πιο ουσιαστικό.

Η τρίτη καλύτερη επίδοση στην Ελλάδα αποτελεί ένα συγκριτικά θετικό στοιχείο. Δεν μπορεί, όμως, να θεωρηθεί ικανοποιητική όταν το 25,3% του πληθυσμού της Ηπείρου βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση όπου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 20,9%.