Η Ήπειρος στη δίνη των περιφερειακών ανισοτήτων

Παρά τη διατήρηση ενός σχετικά χαμηλού ποσοστού φτώχειας το 2024, η Ήπειρος εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στις φτωχότερες περιφέρειες της χώρας, με σημαντικές διαρθρωτικές προκλήσεις και ανησυχητικά δημογραφικά στοιχεία, σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση.

Κατά κεφαλήν εισόδημα

Η Ήπειρος καταγράφεται ως μία από τις τρεις περιφέρειες με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS). Το μέσο εισόδημα ανά κάτοικο το 2023 διαμορφώθηκε μεταξύ 16.100 και 17.100 PPS, αντιστοιχώντας σε μόλις 46,6% του αντίστοιχου εισοδήματος της Περιφέρειας Αττικής. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει τις ανισότητες μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, με την Ήπειρο να παραμένει πίσω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο.

Απώλεια εργατικού δυναμικού

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η σημαντική μείωση του ενεργού πληθυσμού στην Ήπειρο την τελευταία δεκαπενταετία. Η έκθεση καταγράφει πτώση 8,5% στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό ηλικίας 15–64 ετών την περίοδο 2009–2024. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες περιφερειακές απώλειες στη χώρα, που αποτυπώνει το φαινόμενο της φυγής νέων και καταρτισμένων εργαζομένων, καθώς και τη γενικότερη γήρανση του πληθυσμού.

Μισθολογική καθήλωση

Στην Ήπειρο, όπως και στο σύνολο της ελληνικής περιφέρειας, οι πραγματικές αποδοχές ανά ώρα εργασίας έχουν μειωθεί δραματικά συγκριτικά με το 2009. Παρά τη μερική αύξηση των ονομαστικών μισθών τα τελευταία χρόνια, η πραγματική αγοραστική δύναμη των εργαζομένων υποχωρεί, καθώς οι τιμές αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τις αποδοχές.

Παράδοξο

Παρά τα παραπάνω, η Ήπειρος κατέγραψε το 2024 ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στη χώρα, στο 19,6%, κάτω από τον εθνικό μέσο όρο του 26,9% και αρκετά κάτω από το αντίστοιχο ευρωπαϊκό ποσοστό. Αυτό το παράδοξο ενδέχεται να εξηγείται από παραδοσιακά ισχυρούς δεσμούς κοινωνικής αλληλεγγύης, οικογενειακής υποστήριξης και ιδιοκατοίκησης, οι οποίοι περιορίζουν τις άμεσες συνέπειες της φτώχειας.

Προκλήσεις για το μέλλον

Η Ήπειρος, με σημαντικό αγροκτηνοτροφικό αποτύπωμα, επηρεάζεται από την εθνική τάση μείωσης της αυτάρκειας σε βασικά αγροδιατροφικά προϊόντα. Η ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής με τεχνολογικά προηγμένες λύσεις και η στροφή σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας θα είναι κρίσιμοι παράγοντες για την οικονομική ανθεκτικότητα της περιοχής.

Παράλληλα, η εξάρτηση των επιχειρηματικών επενδύσεων από κρατικές ενισχύσεις και ταμεία (όπως το Ταμείο Ανάκαμψης) δημιουργεί ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του επενδυτικού περιβάλλοντος.

Η Ήπειρος παρουσιάζει σημάδια κοινωνικής ανθεκτικότητας, αλλά η συνολική εικόνα παραμένει ανησυχητική ως προς την ανάπτυξη, τις επενδύσεις, τη μισθωτή εργασία και τον δημογραφικό της ορίζοντα. Οι ανισότητες με τις πιο ανεπτυγμένες περιφέρειες διευρύνονται, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για περιφερειακές πολιτικές ανασυγκρότησης, επένδυσης στο ανθρώπινο κεφάλαιο και ενίσχυσης των τοπικών παραγωγικών δυνατοτήτων.